برنج هم وارد مىشد . چوب هم براى ساختمان‌سازى بكرات از جنوب وارد ايران مىگشت . شكر يكى از اقلام مهم وارداتى ايران در خلال اين دوره بود . غير از اين ارقام ثابت ، حلبى و آهن نيز در ايران خريدار داشت و انواع وسايل تجملى نظير ، خز ، جواهرات ، ساعت ، ظروف شيشه‌اى ، كارد و چنگال ، كهربا براى تسبيح ، مرجان ، چينىآلات ، عاج ، قوش ، حيوانات غيربومى ، و خرده‌ريزهاى صنعتى ديگر . تفنگ همواره در محافل دربارى و در بين مأموران خواهان زيادى داشت ولى ميزان واردات آن به ايران از كشورهاى اروپائى زياد نبود . 4 - سازماندهى تجارت شاه عباس تجارت را تقريبا با اتكاء به شخص خود به انحصار دولت درآورد . دلايل اين عمل در تصميم او براى متمركز ساختن تشكيلات دولتى بود كه بخشى از آن به تأثيرات جنگ با تركان قبل از جلوس او و بخشى ديگر به نتايج و پىآمدهاى سلطه پرتقاليان بر تجارت جنوب برمىگشت و منافع مالى نقش چندانى در اين قضيه نداشت . از اينها گذشته ، بازرگانان ايرانى آن مايه سرمايه نداشتند تا تجارت را در سطح وسيعى حفظ كنند و انگليسىها در نخستين ورود خود به ايران اين مسأله را دريافتند . شاه عباس از آنجا كه فروش ابريشم در مرحله اول اهميت قرار داشت ، با تشويق جامعه ارمنى ، آنها را در اصفهان جايگزين ساخت . ليكن شاه تجارت بين‌المللى را تحت نظارت خويش درآورد چون اين تجارت با نظارت و تمهيدات يكى از وزراى او لله بيك و يا معلم بيك در پانزده‌ساله اواخر سلطنت وى رو به كاهش گذاشته بود . انحصار دولتى در زمان شاه صفى تا اندازه زيادى سست شد و در زمان جانشينان او عملا از ميان برخاست . عمليات دارالضربها كه در زمان شاه عباس شديدا كنترل و مهار مىشد ، هرچه بيشتر ضعيف گرديد و نتوانست ، با پول و مسكوكات خارجى كه وارد ايران مىشد به رقابت بپردازد . ميزان پول رايج درنتيجه اين كار و نيز احتكار دربار ، به محض افزايش حجم تجارت ، نيروى برابرى خود را با احتياجات امور مالى از دست داد . اين وضع فعلا در سال 1631 م . خود را نشان نداده بود چون در اين سال اشاره شده كه « تجار اين مناطق سالانه مقادير زيادى نقره و طلا از اينجا به هند صادر مىكنند ، « 1 » » ولى سى سال بعد اين مسأله از مسائل لاينحل مملكت گرديد . بيست سال بعد سقوط پول رايج و كاهش ارزش آن وضع بحرانى پيش آورد . « فرمان نامطلوب

--> ( 1 ) - I . O . ، 1503 / 14 / 3 E ، 23 مارس 1633 م .